Menu

Đảo Đồng Rui

: May 9, 2016 : 792

“Là người “sinh ra trên đất mỏ”; vậy mà sao mãi tận bây giờ mình mới đặt chân đến vùng đất bãi triều tuyệt vời này nhỉ?” - Tôi cứ tự trách mình như thế khi đi cùng mấy anh chị em văn nghệ sĩ, cả Trung ương và địa phương, tới xã đảo Đồng Rui (huyện Tiên Yên) trong chuyến về dự Trại sáng tác VHNT mới đây...

Du khách thích thú trèo thuyền dưới rừng ngập mặn.

“Hữu duyên” nhờ có Trại sáng tác VHNT... cấp xã

Là người từng đã đi nhiều nơi, dự nhiều trại sáng tác do Hội Nhà văn mở cũng có, do Hội VHNT các tỉnh, thành phố mở cũng có, nhưng thú thực, một Trại sáng tác VHNT… cấp xã thì quả đây là lần đầu tiên tôi được tham dự. Và càng thú vị hơn khi dẫu chỉ là một trại sáng tác nhỏ, nhưng mọi hoạt động diễn ra lại rất hào hứng, sôi nổi và thực sự bổ ích với các “trại viên” trong đó có tôi…

Rừng ngập mặn ở Đồng Rui đang hồi sinh

Chúng tôi “hội quân” ở trụ sở Huyện uỷ và UBND huyện Tiên Yên từ chiều hôm trước. Chiều thu Tiên Yên thật đẹp, một vẻ đẹp đầy chất trữ tình và lãng mạn. Con sông Tiên Yên như được dát vàng bởi những tia nắng mùa thu lấp lánh, khiến tôi chợt nhớ tới bài hát về Tiên Yên của đồng chí Vũ Mão thời ông còn là Bí thư Huyện uỷ nơi đây: “Một màu xanh biêng biếc/ Mang dáng hình nàng tiên…”. Và gió thu ở đây cũng thật khác, nó cứ mơn man như vỗ về, ve vuốt, gợi biết bao cảm xúc tinh tế, lặng thầm mà da diết khôn nguôi…

Tại cuộc giao lưu ấm áp thân tình ở nhà văn hoá huyện, nguyên Bí thư Huyện uỷ Tiên Yên (nay là Chánh Thanh tra tỉnh) Kiều Quốc Huy giới thiệu với chúng tôi, những vị khách từ xa đến, về vùng đất và con người Tiên Yên mà tôi nghe cứ ngỡ anh là một người chuyên nghiên cứu, tìm hiểu về lịch sử văn hoá. Anh bảo: “Vùng đất Tiên Yên có lịch sử hình thành rất lâu đời. Những di chỉ khảo cổ học được tìm thấy gần cửa sông Hà Tràng cho thấy con người đã cư trú ở đây từ thời kỳ đồ đá mới. Thời Tiền Lê, vùng đất này thuộc châu Tân An. Thời nhà Minh đô hộ nước ta thì đây là một huyện của phủ Tân Yên. Đến đời Lê, là châu Tĩnh Yên, thuộc phủ Hải Đông, thừa tuyên An Bang, sau là châu Tân Yên. Còn vào thời kỳ Hậu Lê, vì kỵ huý của vua Lê Kính Tông là Duy Tân, nên đổi là Tiên Yên. Đời nhà Nguyễn, Tiên Yên thuộc phủ Hải Ninh, tỉnh Quảng Yên… Với đặc điểm của vùng đất ngã ba sông, Tiên Yên chính là nơi hội tụ của nhiều miền văn hoá “chảy” về...”.

Cũng theo Kiều Quốc Huy cho biết, Tiên Yên đang trong giai đoạn khẩn trương hoàn thành việc lập quy hoạch, xây dựng chiến lược để tạo nền tảng cho sự phát triển nhanh, bền vững của huyện, thực hiện có hiệu quả 3 đột phá chiến lược gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi phương thức phát triển từ nâu sang xanh; chuyển đổi mạnh cơ cấu kinh tế nông, lâm, ngư nghiệp theo hướng sản xuất quy mô lớn. Đồng thời, huyện cũng đang tập trung phát triển văn hoá - xã hội, bảo đảm an sinh và phúc lợi xã hội; bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số; kết nối và giao thoa các bản sắc văn hoá trong khu vực; phát huy hiệu quả của các thiết chế văn hoá cấp huyện, cấp xã và các thôn, bản đã được đầu tư...

“Trong chiến lược phát triển chung ấy, xã đảo Đồng Rui có một vị trí khá quan trọng mà ngày mai, khi tới đó các bạn sẽ hiểu cặn kẽ, tường tận hơn!” - Kiều Quốc Huy mỉm cười nói lấp lửng với chúng tôi như vậy.

Hoàng hôn trên Đảo Đồng Rui

Đồng Rui - “Ngọc trong cát”...

Hôm sau chúng tôi về Đồng Rui. Trên đường từ huyện xuống xã, tôi cứ hết ngỡ ngàng này đến ngỡ ngàng khác khi chạm mắt một không gian mà núi và biển giao hoà. Tôi mê mải ngắm những cánh rừng ngập mặn với thảm cây như sú, vẹt, mắm cóc v.v.. ôm ấp quanh xã đảo. Chúng tôi ngồi trên những chiếc thuyền nan lách qua những cây vẹt có tuổi đời gần cả trăm năm, tán rộng như chiếc mâm xôi khổng lồ, lặng lẽ in bóng vào đáy nước, đường nét chấm phá như một bức tranh thuỷ mặc.

Tại trụ sở UBND xã, lãnh đạo cấp uỷ, chính quyền địa phương đón tiếp anh chị em chúng tôi, những văn nghệ sĩ từ Hà Nội và từ các địa phương trong tỉnh về tham gia Trại sáng tác thật ấm áp, thân tình. Tôi thực sự ấn tượng với báo cáo tình hình Đồng Rui của Bí thư Đảng uỷ xã Nguyễn Quốc Trưởng. Anh nói: “Xã Đồng Rui chúng tôi là địa phương được các tổ chức về môi trường đánh giá là nơi có hệ sinh thái đa dạng, nhất nhì miền Bắc với giá trị kinh tế cao… Với tiềm năng to lớn ấy, Đồng Rui thực sự là một vùng đất chứa nhiều “ngọc quý”. Chỉ có điều, nó vẫn đang “nằm trong cát” và mục tiêu mà Đảng bộ và nhân dân trong xã hướng tới là làm sao khai thác được nguồn tài nguyên này một cách tốt nhất”.

Theo tàu đi dọc cửa sông, một màu xanh mát của sông, của rừng, Bí thư Nguyễn Quốc Trưởng như một hướng dẫn viên du lịch, say sưa kể cho chúng tôi nghe những đặc điểm nổi bật ở Đồng Rui. Tổng diện tích đất tự nhiên của xã là 4.974,21ha, rừng ngập mặn chiếm 2.843,75ha (bằng 57,16%). Đây là một trong những xã có diện tích rừng ngập mặn lớn nhất của huyện Tiên Yên.

Cùng đi, đồng chí Chủ tịch UBND xã Đồng Rui Phạm Văn Hải cũng cho biết thêm: Từ năm 1992, xác định nuôi trồng thuỷ sản là ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương nên huyện và xã đã cấp 1.500ha diện tích đất rừng ngập mặn cho các hộ dân trong xã và các chủ đầm đầu tư, khoanh nuôi tạo nên những ô đầm nuôi trồng thuỷ sản, chuyển thành vùng nuôi tôm. Tuy nhiên, việc chuyển đổi này đã không đem lại những hiệu quả như mong đợi của người dân. Trong khoảng thời gian từ năm 1990 đến năm 2000, lĩnh vực khai thác và nuôi trồng thuỷ sản chỉ phát huy hiệu quả tốt trong 3-4 năm đầu tiên. Sau đó hậu quả để lại thật nặng nề; rừng ngập mặn bị chết hàng loạt, môi trường sinh thái bị ô nhiễm… Đến năm 2008, UBND tỉnh có quyết định cho Công ty CP Thiên Thành thuê 106ha để sử dụng vào mục đích nuôi trồng thuỷ sản. Công ty CP Thiên Thành tự thoả thuận GPMB với những hộ có diện tích đất nằm trong dự án. Các hộ dân đã tiến hành bàn giao đất với tổng diện tích gần 20ha ngay trong năm 2008, nhưng cho đến nay Công ty CP Thiên Thành không hề triển khai bất cứ một hoạt động nào. Đứng trên bờ đê, ngay sát trụ sở của Công ty này, không ai là không thấy xót xa khi nhìn hàng trăm ha đất đã từng là khu rừng ngập mặn xanh tốt, giờ chỉ còn trơ đất, lơ thơ mấy cây sú, cây vẹt oèo uột…

Trước thực trạng trên, các cán bộ lãnh đạo xã, vốn là những đảng viên trẻ, yêu vùng đất này, đã nát óc nghĩ suy. Từ đó chỉ rõ nguyên nhân không thành công của dự án là do nguồn vốn “nhỏ giọt” khiến các doanh nghiệp chỉ trụ được thời gian đầu, rồi sau đó thì chững lại. Thêm nữa, do hạn chế tầm nhìn của những năm trước khi định hướng phát triển nuôi trồng hải sản một cách ồ ạt, dẫn đến rừng ngập mặn bị tàn phá nặng nề. Cộng thêm vào đó là trong quá trình nuôi trồng và khai thác thuỷ sản, người dân đã đưa hoá chất vào để xử lý, diệt tảo, tẩy rửa và cải tạo đầm. Vì vậy khiến toàn bộ diện tích 1.500ha rừng ngập mặn để nuôi trồng thuỷ sản không phát huy được hiệu quả, tác động rất lớn đến môi trường trên địa bàn xã Đồng Rui, đồng thời cũng làm ảnh hưởng rất lớn tới kinh tế thuỷ sản của địa phương.

Đi tìm giải pháp tháo gỡ, Bí thư đảng uỷ xã cho biết: “-Trước tình hình đó, cấp uỷ và chính quyền địa phương đã bàn bạc rất cụ thể. Trước hết tiến hành rà soát, phục hồi lại những diện tích đã bị phá huỷ, đầu tư không có hiệu quả. Từ đầu năm 2000, chính quyền xã đã điều chỉnh chính sách, thực hiện kêu gọi một số dự án đầu tư của Nhà nước và của cả các tổ chức phi chính phủ để khôi phục, trồng phục hồi lại diện tích rừng ngập mặn đã bị phá huỷ. Trong số đó, phải kể đến các dự án của tổ chức KVT (Hà Lan), ACTMANG (Nhật Bản), Trung tâm nghiên cứu tài nguyên môi trường (Đại học quốc gia Hà Nội), Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, Chương trình Phát triển của Liên Hợp Quốc UNDP... Mục tiêu của những dự án này nhằm nâng cao ý thức của người dân về công tác khôi phục và bảo vệ rừng ngập mặn, duy trì hệ sinh thái biển. Thông qua những dự án trên, chính quyền xã mong muốn xây dựng Đồng Rui trở thành khu bảo tồn hệ sinh thái. Bên cạnh đó, chính quyền xã kêu gọi người dân chung tay trong việc khôi phục rừng, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đặt các tấm biển cảnh báo nghiêm cấm các hành vi phá hoại rừng ngập mặn…

Nhờ những động thái kịp thời ấy, cùng với nguồn vốn hỗ trợ từ các tổ chức, đến nay công tác khôi phục rừng ngập mặn ở Đồng Rui đã và đang đạt được nhiều kết quả quan trọng. Trước hết là việc trồng phục hồi và tiếp tục được hỗ trợ khôi phục. Việc tái tạo lại diện tích rừng ngập mặn đã và đang đem lại hiệu quả kinh tế rất rõ rệt. Sản lượng thuỷ sản cũng như đa dạng loài được phục hồi, đặc biệt có những loại thuỷ hải sản đặc trưng, giá trị kinh tế cao có nguy cơ mất đi như ruốc, ốc đĩa, cua… tới nay đã được phục hồi gần như hoàn toàn. Chỉ tính riêng trong năm 2012, tổng giá trị sản lượng kinh tế thuỷ sản chiếm tới 2/3 tỷ trọng kinh tế của Đồng Rui và quay trở lại thành ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương. Trong tổng diện tích hơn 2.700ha rừng ngập mặn của xã hiện đã có trên 2.200ha rừng được trồng phục hồi. Số còn lại đang tiếp tục được hỗ trợ khôi phục. Chủ tịch Phạm Văn Hải vui mừng nói: “Trong tương lai, nếu hoàn nguyên được môi trường cho hơn 106ha của Công ty CP Thiên Thành, chúng tôi tin tưởng rằng sản lượng thuỷ sản khai thác hàng năm sẽ không còn dừng lại ở 347 tấn nữa...”.

Thay lời kết

Bữa cơm thân mật mà các đồng chí lãnh đạo xã tiếp chúng tôi trong buổi bế mạc Trại sáng tác có đủ 3 món “đặc sản xã đảo”, đó là trứng, gạo và rượu khoai Đồng Rui. Với xúc cảm chân thành, nhà thơ Y Phương đã ứng tác ngay trong bàn ăn một chùm thơ ba bài về các món đặc sản ấy. Tôi chỉ nhớ mang máng nhà thơ đã ví vỏ trứng như “làm bằng tuyết”, còn lòng trứng thì “làm bằng trăng”; còn với gạo Đồng Rui thì “Chỉ mình cơm… đã tiệc”; đặc biệt, rượu khoai Đồng Rui rất lạ “trong như mưa”, “thơm nửa xóm”, dù chưa uống thì “Trời đã đong đưa”…

Tạm biệt Đồng Rui, chuyến đi thực tế sáng tác cho tôi bao cảm xúc mới lạ về một vùng đất biển đảo đi lên từ bao khó khăn, vất vả. Và tôi tin trong tương lai không xa, Đồng Rui sẽ đổi khác để trở thành một vùng đất sầm uất, một địa chỉ hấp dẫn về văn hoá và du lịch…

Nhà văn Lê Thị Bích Hồng

Ảnh: Hoàng Anh - Đồng hành phát triển thương hiệu